Ngày 8 tháng 9 hằng năm là Ngày Quốc tế xóa nạn mù chữ, do Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc, gọi tắt là UNESCO, tuyên bố năm 1966. Năm nay, ngày kỷ niệm tròn 60 năm, là dịp để cộng đồng quốc tế nhìn lại những thành tựu đã đạt được, đồng thời tiếp tục quan tâm đến những thách thức trong công cuộc nâng cao dân trí, phát triển giáo dục và xây dựng xã hội học tập.
Với chủ đề “Xóa mù chữ vì con người, vì hành tinh và vì sự thịnh vượng”, Ngày Quốc tế xóa nạn mù chữ năm 2026 nhấn mạnh vai trò của việc biết đọc, biết viết trong mở rộng cơ hội học tập, phát triển sinh kế, thúc đẩy hòa nhập xã hội và hướng đến một tương lai phát triển bền vững. Đây cũng là dịp để mỗi chúng ta nhận thức sâu sắc hơn rằng: xóa mù chữ không chỉ là giúp một người biết đọc, biết viết, mà còn là mở ra cánh cửa để con người tiếp cận tri thức, nâng cao năng lực, làm chủ cuộc sống và đóng góp tích cực cho cộng đồng.
Từ phong trào Bình dân học vụ đến nền giáo dục của nhân dân
Ở Việt Nam, ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đất nước đứng trước một thử thách lớn: khoảng 95% dân số mù chữ. Trong phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị mở chiến dịch chống nạn mù chữ, bởi Người khẳng định: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu.”
Phong trào Bình dân học vụ số (1945-1946)
Ngày 8 tháng 9 năm 1945, Chính phủ ban hành các sắc lệnh về Bình dân học vụ, trong đó Sắc lệnh số 17 thành lập Nha Bình dân học vụ. Sắc lệnh số 19 quy định việc thiết lập các lớp học bình dân buổi tối cho nông dân và thợ thuyền; Sắc lệnh số 20 quy định việc học chữ Quốc ngữ là bắt buộc và không mất tiền. Từ đây, phong trào học chữ lan rộng trong toàn dân. Chỉ sau một năm hoạt động, Bình dân học vụ đã mở hàng chục nghìn lớp học, giúp hàng triệu người thoát nạn mù chữ. Những con số ấy cho thấy quyết tâm lớn lao của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong việc nâng cao dân trí, xây dựng nền tảng cho một quốc gia độc lập.
Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, dù điều kiện còn nhiều khó khăn, Đảng và Nhà nước vẫn quan tâm lãnh đạo, tổ chức các lớp bổ túc văn hóa, tiếp tục nâng cao dân trí, đào tạo cán bộ, bồi dưỡng sức dân, góp phần đưa sự nghiệp kháng chiến đến thắng lợi. Sau ngày đất nước thống nhất, công cuộc xóa mù chữ tiếp tục được triển khai gắn với phổ cập giáo dục, giáo dục thường xuyên và xây dựng xã hội học tập.
Đến năm 2000, Việt Nam đã hoàn thành mục tiêu quốc gia về xóa mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học. Đây là thành quả quan trọng, tạo nền tảng để người dân có điều kiện học tập, nâng cao trình độ, cải thiện đời sống và tham gia tích cực hơn vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội.
Không dừng lại ở biết chữ
Nếu trước đây, mục tiêu của công cuộc xóa mù chữ là giúp người dân biết đọc, biết viết, thì ngày nay, yêu cầu của xã hội đã cao hơn rất nhiều. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh chóng, con người không thể chỉ dừng lại ở việc đọc thông, viết thạo. Mỗi người cần tiếp tục học tập, cập nhật kiến thức, rèn luyện kỹ năng và thích ứng với những thay đổi của cuộc sống.
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã xác định rõ yêu cầu phát triển giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, từng bước đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời của nhân dân. Thực hiện chủ trương đó, ngành giáo dục đã tập trung đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá; phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; quan tâm đầu tư cho giáo dục ở vùng khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa.
Những kết quả đạt được trong công tác phổ cập giáo dục, xóa mù chữ và nâng cao chất lượng giáo dục đã tạo nền tảng quan trọng để người dân có điều kiện học tập, nâng cao trình độ, cải thiện đời sống và tham gia tích cực hơn vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, đối với mỗi cá nhân, việc “đọc thông, viết thạo” vẫn là một hành trình đòi hỏi sự kiên trì, nhẫn nại và không ngừng học hỏi. Đó không chỉ là trách nhiệm của nhà trường, mà còn cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và toàn xã hội.
Lớp học Ngoại Ngữ hè cho các em học sinh
Học tập trong kỷ nguyên số: Không để ai bị bỏ lại phía sau
Bước vào kỷ nguyên số, khái niệm biết chữ tiếp tục được mở rộng. Bên cạnh kỹ năng đọc, viết và tính toán cơ bản, người học ngày nay cần có khả năng tiếp cận, sử dụng công nghệ, tìm kiếm thông tin, đánh giá độ tin cậy của thông tin và vận dụng tri thức vào thực tiễn. Đặc biệt, trong quá trình chuyển đổi số, kỹ năng số đang trở thành một yêu cầu thiết yếu đối với mỗi công dân. Từ việc sử dụng điện thoại thông minh, tiếp cận các nền tảng học tập trực tuyến, thực hiện thủ tục hành chính, thanh toán không dùng tiền mặt, đến khai thác thông tin phục vụ sản xuất và đời sống, tất cả đều đòi hỏi người dân không ngừng học hỏi, rèn luyện và thích ứng.
Hoạt động Ngày hội chăm sóc và giáo dục sức khỏe thanh niên tại xã An Biên
Đối với địa bàn xã An Biên, việc nâng cao dân trí, phát triển giáo dục và thúc đẩy học tập suốt đời có ý nghĩa thiết thực. Bởi khi người dân có kiến thức, có kỹ năng và biết khai thác thông tin, việc tiếp cận các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước sẽ thuận lợi hơn; việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, chăm sóc sức khỏe, bảo vệ môi trường và xây dựng đời sống văn hóa cũng đạt hiệu quả cao hơn. Trong lĩnh vực nông nghiệp, người dân có thể tiếp cận thông tin về lịch thời vụ, giống cây trồng, kỹ thuật canh tác, phòng trừ sâu bệnh, giá cả thị trường và các mô hình sản xuất hiệu quả. Trong đời sống hằng ngày, việc sử dụng thành thạo các dịch vụ số giúp người dân tiết kiệm thời gian, giảm chi phí và thuận lợi hơn trong giao dịch, học tập, làm việc.
Để thực hiện tốt mục tiêu ấy, cần tiếp tục quan tâm công tác phổ cập giáo dục, xóa mù chữ, duy trì sĩ số học sinh, hạn chế tình trạng bỏ học; tạo điều kiện để mọi người dân, nhất là người có hoàn cảnh khó khăn, người lớn tuổi và những người còn hạn chế về kỹ năng số, có cơ hội học tập phù hợp. Cùng với đó, mỗi gia đình cần quan tâm việc học của con em; mỗi người dân cần chủ động học hỏi, rèn luyện kỹ năng; các cơ quan, đơn vị, trường học và tổ chức đoàn thể cần tiếp tục phối hợp xây dựng môi trường học tập thuận lợi, thiết thực và hiệu quả.
Học để phát triển, học để làm chủ tương lai
Kỷ niệm 60 năm Ngày Quốc tế xóa nạn mù chữ (8/9/1966-8/9/2026) là dịp để chúng ta thêm trân trọng những thành quả của công cuộc xóa mù chữ, phổ cập giáo dục và nâng cao dân trí mà Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã dày công vun đắp.
Từ những lớp học Bình dân học vụ năm xưa đến những lớp học trực tuyến hôm nay, mục tiêu xuyên suốt vẫn là tạo cơ hội để mọi người được học tập, được tiếp cận tri thức và được phát triển.
Trong thời đại mới, xóa mù chữ không chỉ là xóa đi sự thiếu hụt về chữ viết, mà còn là từng bước nâng cao năng lực học tập, năng lực số và khả năng thích ứng của mỗi công dân. Đó là nền tảng để xây dựng một xã hội học tập, một xã hội công bằng, tiến bộ và phát triển bền vững.
Hoạt động trải nghiệm hè cho học sinh của Xã đoàn An Biên phối hợp thực hiện
Mỗi người dân, dù ở độ tuổi nào, hoàn cảnh nào, cũng cần nhận thức rằng: học tập không phải là việc chỉ diễn ra trong nhà trường, mà là quá trình suốt đời. Học để hiểu biết hơn, làm việc tốt hơn, sống có trách nhiệm hơn và góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
Từ truyền thống hiếu học của dân tộc, từ những thành quả của công cuộc xóa mù chữ và phổ cập giáo dục, tin tưởng rằng sự nghiệp giáo dục và đào tạo của nước ta sẽ tiếp tục phát triển; mỗi người dân sẽ có thêm cơ hội học tập, nâng cao năng lực và làm chủ tri thức trong kỷ nguyên số. Đó cũng chính là cách thiết thực để chúng ta hưởng ứng Ngày Quốc tế xóa nạn mù chữ năm 2026: không ngừng học tập, nâng cao dân trí, phát triển kỹ năng và chung tay xây dựng xã hội học tập vì con người, vì hành tinh và vì sự thịnh vượng./.
Tin và ảnh: Huy Phong
